این مجموعه در قالب 2 DVD گرد آوری شده است که شامل 36 دوره کامل ترتیل قران کریم توسط 36 قاری می باشد و صفحات این مجموعه به 7 هفت زبان زنده دنیا(فارسی،انگلیسی،عربی،فرانسه،آلمانی،اردو،مالی) گرد آوری شده اند.
لیست قاریان این مجموعه:
عبدالباسط،منشاوی،حصری،حذیفی،شاطری،الغامدی،سدیس،شهات انور،جبریل،عجمی،عبدالمحسن،عبدالمبدی،پرهیزگار،امام جمعه،مصطفی اسماعیل،مشار العفاسی،هانی الرفاعی،ماهر المعیقلی،طبلاوی،نعینع،الاخضر،خلیل شاهین،علی جابر،توفیق الصایغ،عبدالکریم،حسان،سبزعلی،سعیدیان،منصوری،شریم،مطرود،قحطانی،محمدایوب،المحیسنی،عبدالله خیاط،حنیف
ترتیل؛ بهترین روش قرائت قرآنی
ترتیل بهترین روش برای تلاوت است. زیرا این روش ویژگیهایی دارد که خواننده قرآن با آن به سوی هدف عالی نزول قرآن (که هدایت انسانهاست) هدایت می‌شود. در این سطور به چند ویژگی از ویژگی‌های روش ترتیل پرداخته می‌شود.
1- تدبر در قرآن: خداوند در قرآن کریم انسانها را به تفکر و تدبر در قرآن دعوت می‌کند. زیرا قرآن کتاب عبرت و درس آموزی است، برنامه زندگی انسانهای پرهیزکار است. اگر قرآن مسلمانان را به تلاوت آیاتش دعوت کرده است، برای این است که از عبرتهای قرآن درس بگیرند و از معارف بلند آن ره‌توشه‌ای برای دنیا و آخرت خویش برگیرند. این موضوع تنها با خواندن قرآن حاصل نمی‌شود، بلکه باید خواندن، همراه با توجه به معانی آیات، ‌فهمیدن آن و تدبر و اندیشه کردن باشد. به همین خاطر است که امیر مؤمنان ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید:
«لا خَیْرَ فی قِراءهٍ لَیْسَ فِیها تَدَبُّرٌ؛ در قرائتی که در آن تدبّر نباشد، خیری نیست.
زمانی حالـــت تدبر و تنبّه ایجاد می‌شود که قاری، آن را با آرامش و شمرده بخواند و در هر فرازی خود را مخاطب قرآن ببیند و در آن اندیشه کند. در کلامی از ابن عباس نقل شده است که:
«سوره بقره و آل عمران را با ترتیل و تدبّر بخوانم برایم محبوبتر است از این که تمام قرآن را با سرعت بخوانم.
2- احترام باری تعالی: قاری قرآن هر گاه بخواهد قرآن را تلاوت کند باید ابتدا عظمت گوینده آن را در دل خود حاضر کند و بداند که قرآن کلام خداست و تلاوت کلام الهی بس عظیم و خطیر است، آن گاه متوجه می‌شود که باید آن را با احترام بخواند، حفظ احترام قرآن ایجاب می‌کند که تلاوت آن همراه با وقار، آرامش و پرهیز از عجله باشد. غزالی در این زمینه می‌گوید:
«بدان که ترتیل استحباب دارد نه تنها برای تدبّر، زیرا برای افراد غیر عرب که معنی قرآن را نمی‌فهمند نیز ترتیل و شمرده خواندن مستحب است. زیرا تلاوت با ترتیل نشانه احترام و تکریم و با وقار نگهداشتن قرآن است و تأثیرش در قلب از با سرعت و شتاب خواندن بیشتر بهتر می‌باشد.
3-تأثیر در قلبها: تلاوت قرآن به صورت آهسته و شمرده سبب تأثیر در قلبها می‌شود. از این تأثیر قاری و استماع کننده بهره‌مند می‌شوند. هنگام تلاوت ترتیل، قاری فرصت دارد تا مفاهیم آیات را به قلب خویش القا کند و بر اثر تکرار القاها قلب و روح او تأثیر می‌پذیرد. همین موضوع برای شنونده تلاوت ترتیل نیز وجود دارد، زیرا فرصت تفکر و اندیشیدن آیات را پیدا می‌کند، در نتیجه مفاهیم و پیامهای آیات در سراسر وجودش پرتوافکن شده، موجب تنبه و تأثیر پذیری روح و روانش می‌گردد.
جایگاه ترتیل در مراتب قرآن
آیات قرآن کریم در قالب روش ترتیل نازل شده است و رسول خدا و ائمه معصومین علیهم السلام نیز از روش ترتیل در تلاوت قرآن استفاده می کردند و قرائت ما نیز بایستی بر اساس روش ترتیل صورت گیرد.
ترتیل به معنای «منظم و مرتب کردن» است و در زبان عربی «رَتّل الشئ» یعنی آن چیز منظم و مرتب شد، و یا «رتل کلامه» یعنی «کلامش را منظم و تابع یکدیگر کرد و با تأنی و تفهیم و بدون عجله سخن گفت». خداوند حکیم در قرآن کریم فرمود:
«وَقَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْلا نُزِّلَ عَلَیهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً کَذَلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَکَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِیلاً» فرقان/32
یعنی: «و کفار گفتند: چرا قرآن یکباره بر وی (پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله) نازل نشد؟ چنین کردیم تا بدین وسیله قلب تو را تثبیت نماییم و لذا قرآن را منظم و پی درپی و با تأنی فرستادیم».
پس با توجه به ایة مذکور، نحوة نزول قرآن به ترتیل به معنای خاص کلمه بوده است.
نکته بسیار مهم این است که بدانیم ترتیل، همین روش معمول و مشهور نیست که عموم مردم از آن برداشت می کنند؛ بلکه مفهومی وسیع تر، عمیق تر و والاتر دارد که طبق شرایط خاصی اجرا می شود؛ مثلاً یکی از اصول ترتیل خوانی، آرایش، تأنی و پرهیز از هرگونه تعجیل در تلاوت قرآن است؛ به طوری که بدون وجود عنصر «تدریج» و «عدم تعجیل» ترتیل معنا پیدا نمی کند. با وجود همین تأنی است که حق حروف ادا می شود. در سوره مبارکه مزمل نیز دستور به ترتیل داده شده است: «وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً»؛ یعنی «قرآن را به ترتیل بخوان».
این فراز از سوره مزمل، نحوه قرائت قرآن را مشخص کرده است. رسول خدا صلی الله علیه وآله نیز در مورد شیوه قرائت قرآن فرمود: «خداوند دوست دارد قرآن همان گونه که نازل شده است، خوانده شود». ابن عباس می گوید: ترتیل یعنی قرآن را بیان کن، آشکار و هویدا کن.
به هر حال، حرف حرف خواندن و حروف را دقیق و آشکار ادا کردن از اصول ترتیل است؛ همان طور که خداوند در سوره اسراء می فرماید: «در قرائت، مکث و تأنی کن و حروف و کلمات را از یکدیگر جدا ساز» اسراء/106.
از کاربرد واژه ترتیل در ادبیات عرب، می توان معانی دیگر ترتیل را فهمید. گاهی عرب می گوید: «له أسنان رتله؛ یعنی دندانهای او در یک ردیف اند». گاهی هم گفته می شود: «الرتل العسکری: ستون نظامی که مظهر نظم است».
ترتیل موجب می شود هر عبارت و هر کلمه و هر حرفی از قرآن، دقیق و آشکار و بدون ابهام اجرا و از هر گونه خلط و تبدیل حروف، اشتباه در اعراب و جابه جایی حروف، جلوگیری شود؛ به طوری که شنونده نیز در شنیدن آیات قرآن دچار اشتباه نمی شود.
ترتیل یعنی پرهیز از هرگونه تساهل و بی دقتی در ادای حرف حرف قرآن و در خواندن حرکات.
تسـاهـل بـه اعـراب قـرآن مکن
که مُحرِم به یک نقطه مجرم شود
مولای متقیان، امام علی علیه السلام، در پاسخ سؤالی در این زمینه، ترتیل را چنین تعریف فرمود: «الـــترتیل، اداء الحروف و حفظ الوقوف؛ ترتیل عبارت است از ادای صحیح حروف و رعایت موارد وقف». این سخن امام علی علیه السلام کامل ترین و جامع ترین تعریف برای ترتیل است.
از مجموعه آیات و روایات و نیز تعاریف مختلف، ترتیل را در علم قرائت قرآن می توان چنین تعریف کرد: «خواندن قرآن به صورت شمرده، منظم و با تأنی، همراه با تدبر در معانی آیات».
با توجه به جایگاه بسیار بلند ترتیل حتی می توان گفت این شیوه بهترین و مطلوب ترین شیوه تلاوت قرآن است.
روش حفظ قرآن
در سلسله مباحث مربوط به روش حفظ قرآن، مطالبی درباره مقدمات، وسایل و شرایط حفظ قرآن در مجله شماره 57 و 58 ارائه گردید. در این مقاله، نگاهی گذرا به مراحل حفظ، عوامل مؤثر در حفظ و راههای تصحیح محفوظات قرآنی خواهیم داشت.
مراحل حفظ قرآن کریم
1. آشنایی با روخوانی و روانخوانی قرآن
بعضیها بدون طی کردن مراحل حفظ قرآن نیز می‏توانند قرآن را ـ هرچند با دشواری و تمرین بیشتر ـ حفظ کنند، ولی مراحلی که سپری کردن آنها در افزایش سرعت و مقدار و دوام حفظ آیات قرآن بسیار مؤثر است، هفت مرحله است و مرحله اولِ آن، این است که تلاش کنید، پیش از حفظ قرآن، یک دوره آموزشِ «روخوانی» قرآن را یاد بگیرید و «روانخوان» شوید تا از همان آغاز و با تسلط بر روخوانی قرآن، آیات الهی را به طور صحیح و بدون غلط بخوانید و با تسلط بر روانخوانی قرآن، با سرعت بیشتری، آیات بیشتری را حفظ نمایید.
2. آشنایی با تجوید قرآن
بهتر است که علمِ «تَجویدِ»، قرآن یا همان «نیکو خوانیِ» قرآن را، پیش از حفظ آیات، فرا بگیرید، تا از همان آغاز حفظ قرآن، آیات را نیکوتر و زیباتر نیز بخوانید؛ زیرا آشنا بودن با علم تجوید، انجام دادن این کار را برای شما بسیار آسانتر می‏کند.
3. آشنایی با دستور زبان قرآن
چنانچه برای شما امکان دارد، بکوشید یک دوره دستور زبان عربی را که به آن «صَرف و نَحْو» می‏گویند، هرچند به صورت مختصر و اِجمالی، فرا بگیرید؛ زیرا آگاه بودن از قواعد دستور زبان عربی و آشنایی با آنها، در سرعت و مقدار حفظ آیات قرآن بسیار مؤثر است.
4. آشنایی با لحن عربی قرآن
از همان آغاز، آیات قرآن را با لَحن و آهنگ و لهجه عربی حفظ کنید. برای این منظور، به تلاوت و قرائت قاریان معتبر و مشهور عرب و ایران گوش فرا دهید.
5. آشنایی با روش ترتیل قرآن
تلاوت قرآن به روش «تَرتیل» را بیاموزید و بکوشید که قرآن را با همین روش، حفظ کنید. برای یادگیری آن، می‏توانید به نوارها و سی‏دی‏های تلاوت قرآن با روش ترتیل، مانند نوار ترتیلِ استادان: «محمد صِدّیق مَنشاوی» و «عبدالرحمن حُزَیفی» گوش فرا دهید و خودتان نیز همراه آنها بخوانید، یا در جلسات تلاوت قرآن به روش ترتیل، شرکت نمایید، و یا این روش را زیر نظر «استاد» یاد بگیرید و تمرین کنید تا کاملاً با روش و سَبک ترتیل آشنا شوید و بر آن مسلط گردید. در صورتی که حفظ قرآن و تکرار آیات آن با روش ترتیل، از نظر سرعت، برای شما تُند و سریع است، می‏توانید با روش دیگری به نام «تَحقیق» که از نظر سرعت، آهسته‏تر از روش ترتیل است، آیات قرآن را تکرار و حفظ کنید و به نوارهای تحقیقِ استادانی همچون: «محمود خلیل الحُصَری» و «عبدُ الباسِط محمد عبدُ الصمد» گوش فرا دهید.
6. آشنایی با ترجمه قرآن
بکوشید که پس از حفظ هر قسمت از قرآن، با ترجمه و معنی کلمات و آیات آن قسمت نیز آشنا شوید. این آشنایی، افزون بر داشتن آثار علمی و اخلاقی و معنوی، می‏تواند عاملی مؤثر در به یادآوردن آیات حفظ شده، هنگام مرور محفوظات قرآنی، نیز باشد. به طور نمونه، اگر شما آیه 13 سوره «حُجُرات»، یعنی آیه «... إِنَّ أَکرَمَکُمْ عِندَ اللّهِ أَتقیکُم...»؛ را حفظ کنید و با معنی و مفهوم آن، یعنی «گرامی‏ترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شماست.» نیز آشنا گردید، پس از مدتی و هنگام مرور محفوظات قرآنی خود، به این آیه که می‏رسید، چنانچه قسمتِ «إِنَّ أَکرَمَکُم عِندَ اللّهِ» را به یاد آوردید، اما قسمتِ «أَتقیکُم» را فراموش کردید، چون از پیشْ با معنیِ «أَتقیکُم: پرهیزکارترین شما» آشنا بوده‏اید، بهتر و سریع‏تر می‏توانید قسمتِ «أَتقیکُم» را به یاد آورید و مثلاً به جای آن، عبارتِ «أَغنیکُم» را که به معنیِ «ثروتمندترین شما» است، نگویید؛ زیرا از پیش می‏دانسته‏اید که «گرامی‏ترین انسانها نزد خدا پرهیزکارترین آنان است، نه ثروتمندترین آنان» و «پرهیزکارترین»، معنیِ «أَتقیکُم» و نه چیز دیگری است؛ هرچند برخی بر این عقیده‏اند که «حتی آشنایی با ترجمه و معانی کلمات و آیات قرآن، پیش از حفظ آنها و نه پس از آن، می‏تواند در حفظ بهتر و سریع‏تر و پایدارتر آیات نیز تأثیر مثبت بگذارد.»
7. آشنایی با تناسب معنایی آیات قرآن
آگاهی از تناسب معنایی آیات با یکدیگر می‏تواند عامل مؤثر دیگری در حفظ آیات قرآن و بویژه قسمت پایانی آنها باشد. مثلاً «اصمعی» می‏گوید: «روزی آیه «والسّارِقُ والسّارِقَةُ فَاقطَعُوا أَیدیَهُما جَزآءً بِما کَسَبا نَکالاً مِنَ اللّهِ» را خواندم و آن را با عبارت «واللّه‏ُ غَفورٌ رَحیمٌ» به پایان رساندم. شخصی بیابان نشین نزدیک من بود و قرآن خواندن مرا شنید. آن شخص به من گفت: آیه را دوباره بخوان. من نیز آن آیه را دوباره خواندم و با همان عبارت «واللّه‏ُ غَفُورٌ رَحیمٌ» به پایان رساندم. آن شخصِ بیابان نشین به من گفت: آیه را به صورت اشتباه خواندی. به او گفتم: مگر تو قرآن می‏دانی؟ پاسخ داد: نه! من قرآن نمی‏دانم. به وی گفتم: پس، چگونه می‏گویی که من آیه را اشتباه خوانده‏ام؟ جواب داد: آن گونه که تو آیه را خواندی، آغاز و پایان آن، از نظر معنی و مفهوم، با یکدیگر تناسب ندارند؛ زیرا خداوند هم از کیفر و عقوبت سخن می‏گوید و هم خودش را به غَفورٌ رَحیمٌ توصیف می‏نماید. پس از سخن این شخصِ بیابان نشین متوجه شدم که پایان آیه، عبارتِ «وَ اللّه‏ُ عَزیزٌ حَکیمٌ» است. و همین تناسب معنایی را نیز در آیه 98 سوره «یوسُف» می‏توان دید؛ زیرا فرزندان حضرت «یعقوب» علیه‏السلام به او گفتند: «ای پدر! از خدا آمرزش گناهان ما را طلب کن که ما خطا کار بودیم.» حضرت به آنان فرمودند: «... سَوفَ أَستَغفِرُ لَکُمْ رَبّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ»؛ «بزودی برای شما از پروردگارم آمرزش می‏طلبم که او آمرزنده و مهربان است.» همان گونه که در این آیه کریمه نیز می‏بینید، آغاز این آیه، یعنی «أَستَغْفِرُ: آمرزش می‏طلبم» با پایان آن، یعنی «اَلْغَفُورُ: آمرزنده» تناسب معنایی دارد.
عوامل مؤثر در حفظ
1-برای حفظ قرآن و ادامه مستمر آن، دست کم به دو چیز نیاز دارید: یکی انگیزه عالی و دیگری هدف متعالی. انگیزه عالی، شما را به شروع کار تشویق می‏کند و هدف متعالی، شما را به ادامه کار و پایان دادن آن ترغیب می‏نماید. بنابراین، به انگیزه و هدف خود، برای حفظ قرآن، بیشتر توجه کنید، و پیش از شروع حفظ، به تبیین و تحلیل آن، برای خود، بپردازید تا حفظ قرآن را به پایان برسانید و در میانه راه، از ادامه آن باز نمانید.
2-گوش دادن به نوارهای تلاوت قرآن در زمینه آیات مورد نظر. به طور مثال، دیده یا شنیده‏اید که برخیها هنگام رانندگی، به نوارهای قرآن گوش داده‏اند و همه آیات خوانده شده در نوار و یا بسیاری از آنها، حتی به طور ناخواسته، حفظشان شده است و این نشان دهنده اهمیت حفظ قرآن از راه گوش دادن به نوارهای قرآنی است. گفتنی است کـسانی که می‏خواهند افزون بر حافظ قرآن بودن، قاری قرآن نیز باشند، می‏توانند نوارهای قاریانی را انتخاب نمایند که آیات مورد نظرشان برای حفظ را به سبک مورد نظرشان برای تلاوت خوانده باشند.
3- مدتی است نوارهای صوتی و کاستِ مخصوص حفظ قرآن، با روشهای گونه‏گون تهیه و تنظیم شده است و در بازار به فروش می‏رسد و یا در مؤسسات و مراکز آموزش حفظ قرآن دیده می‏شود.
می‏توانید از آنها نیز برای حفظ قرآن استفاده کنید. و چنانچه برای شما امکان دارد، بهتر است برای حفظ قرآن، از نوارهای ویدئویی و دیسکهای فشرده رایانه‏ای (Compact Disk = CD) که به صورتِ «سمعی و بصری: شنیدنی و دیدنی» است، استفاده کنید، زیرا طبق نظر برخی از روان‏شناسان، حدود 80% یادگیری از طریق «چشم» تحقق می‏پذیرد.
4- یکی از عوامل مؤثر در حفظ آیات و سوره‏های قرآن و دلگرم شدن به این کار، آگاهی یافتن از ثواب و پاداشهایی است که در احادیث اسلامیِ ما برای خواندن و حفظ کردن آیات و سوره‏های قرآن بیان شده است.
5-حفظ آیات قرآنی و فراموش نکردن محفوظات قرآنی، نیازمند، «تکرار» است. بنابراین، از هر فرصتی برای مرور و تمرین مداوم آیات و بازخوانی و بازگویی آنها استفاده کنید و برای تکرار آیات حفظ شده، بیشتر از حفظِ خود آیات، وقت بگذارید.
6- گاه برخی از آیات را با «نوشتن» آنها، بهتر و سریعتر حفظ می‏کنید تا با «خواندن» آنها؛ البته می‏توانید آیاتی را که برای حفظ کردن، مثلا بر یک صفحه کاغذ یا مقوا نوشته‏اید، همراه خود داشته باشید تا در فرصتهای مناسبی که برای حفظ قرآن و مرور آیات الهی به دست می‏آورید، از آیات نوشته شده بر صفحه کاغذ یا مقوا استفاده کنید. و با توجه به اینکه جایی از بدن شما، مانند دستهایتان، نباید بدون طهارت و وضو به نوشته‏های قرآن برسد!، می‏توانید برای رعایت این امر ـ در صورتی که طهارت ندارید ـ صفحه کاغذ یا مقوای مذکور را درون پاکتی پلاستیکی و پاکیزه قرار دهید و یا مقداری از کناره و حاشیه آن را برای در دست گرفتن، سفید بگذارید.
7- همواره به این نکته توجه داشته باشید که چه مقدار از آیه‏ها و سوره‏ها و جزءهای قرآن را حفظ کرده‏اید، نه اینکه چه مقدار را حفظ نکرده‏اید. و نیز تا کنون چه مدت از وقت خود را برای حفظ قرآن مجید صرف کرده‏اید، نه اینکه چه مدتِ دیگر تا پایان حفظ قرآن باقی مانده است.
8-شرکت منظم و مداوم در جلسات گروهیِ حفظ و قرائت قرآن هم باعث می‏شود که شما به حفظ قرآن مُقَیّد شوید و هم موجب می‏گردد که محفوظات قرآنی دیگران را بشنوید و در نتیجه، به تصحیح و تقویت و دوام محفوظات خود کمک کنید.
راههای تصحیح محفوظات
1-نواری را تهیه کنید و محفوظات قرآنی خود را در همان حالِ بازگویی و از حفظ خواندن، روی نوار ضبط کنید و سپس دستگاه ضبط صوت را روشن کنید و آن آیاتی را که از حفظ خوانده و بر نوار ضبط کرده‏اید، با قرآن تطبیق دهید و اشتباهات خویش را تصحیح کنید.
2- کوشش کنید تا آنجا که برای شما امکان دارد، حتما حفظ قرآن را با شرکت در جلسات قرآن و زیر نظر «استاد» نیز انجام دهید؛ استادی که هم حافظ قرآن باشد و هم با تجوید و ترجمه و دستور زبان و شیوه‏های علمی و عملی حفظ قرآن آشنا و در زمینه‏های آموزش آن، با تجربه و کلاسیک باشد تا مثلا بتواند ـ علاوه بر تصحیح اشتباهات در حفظ قرآن ـ اشتباهات تجویدی شما را نیز رفع کند.
هیچشخصاز پیش خود چیزی نشد هیچ آهن، خنجر تیزی نشد
هیچ قنادی نشد استادکار تا که شاگردِ شکرریزی نشد
3- در صورتی که بتوانید، چند نفر دوست برای بازگویی و مرور آیات حفظ شده داشته باشید و در ساعتی معین و مقرر، همدیگر را ببینید، مثلا با یکدیگر قرار بگذارید که روزی یک صفحه از قرآن را خودتان حفظ کنید و ساعت 9 تا 10 صبح روز بعدش را برای بازگویی و مرور آیات حفظ شده و تصحیح اشتباهات آن در نظر بگیرید. سپس در ساعت مذکور و در محلی مناسب حاضر شوید و در ابتدا مثلا شما آیات آن صفحه را برای نفر دوم و سوم، از حفظ بخوانید و بازگو کنید تا اشکالاتی که احیانا در حفظ آیات قرآن داشته‏اید، به شما تذکر دهند.
آن‏گاه نفر دوم و سپس نفر سوم نیز همین کار را انجام دهد. با انجام دادن این کار، هر صفحه از قرآن، سه بار تکرار و بازگویی می‏شود و در تصحیح آیات حفظ شده و ثبات و نگهداری آنها در ذهن و حافظه شما تأثیر مثبت می‏گذارد. گفتنی است انتخاب دو نفر هم مباحث، به جای یک نفر، برای این است که چنانچه روزی یکی از هم مباحثها ـ به دلیلهایی ـ نتوانست در جلسه مباحثه حفظ قرآن حاضر شود، هم مباحث دیگری حضور داشته باشد و جلسه مباحثه درآن روز، تعطیل نگردد.
روش دیگری که در مباحثه حفظ قرآن وجود دارد این است که اگر مثلا صفحه‏ای از قرآن دارای 6 آیه است، آیه اول را نفر اول، و آیه دوم را نفر دوم، و آیه سوم را نفر سوم، و دوباره آیه چهارم را نفر اول و آیه پنجم را نفر دوم، و آیه ششم را نفر سوم از حفظ بخواند. و یا دو آیه اول و دوم را نفر اول، و دو آیه سوم و چهارم را نفر دوم، و دو آیه پنجم و ششم را نفر سوم از حفظ بخواند. و یا چون هر صفحه از قرآنهای رسم الخط «عثمان طه» دارای 15 سطر است، 5 سطر اول را نفر اول، 5 سطر دوم را نفر دوم و 5 سطر سوم را نفر سوم از حفظ بخواند؛ ولی نباید از قبل مشخص کنید که چه کـسی کدام آیه و یا کدام قسمت از هر صفحه را باید از حفظ بخواند، بلکه در همان جلسه مباحثه حفظ قرآن باید مشخص کنید که چه کـسی کدام آیه و یا کدام قسمت از هر صفحه قرآن را از حفظ بخواند. این، بدان جهت است که هر سه نفر مقید شوند تمام صفحه را به طور کامل و از قبل حفظ کنند.
4- در صورتی که نتوانید برای بازگویی و مرور آیاتِ حفظ شده و تصحیح اشتباهات آن، هم مباحثی پیدا کنید، سعی کنید که محفوظات قرآنی خود را نزد شخص دیگری، مانند پدر، مادر، برادر، خواهر، معلم و یا دوستتان که با روخوانی قرآن آشنا باشد، از حفظ بخوانید و بازگو کنید تا اشتباهات احتمالی شما را گوشزد و تصحیح کند.
فروشگاه صدرا لحظات خوشی را برای شما آرزومند است.